എന്താണ് നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം? ടാഗോർ മുതൽ ശ്രീധർ വെമ്പു വരെ: അടിത്തട്ടിൽനിന്ന് പുനർവിഭാവനം ചെയ്യുന്ന വിദ്യാഭ്യാസം

ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെ മുമ്പ്, കവിയും തത്ത്വചിന്തകനും വിദ്യാഭ്യാസ വിചക്ഷണനും നൊബേൽ ജേതാവുമായ രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ, മനഃപാഠത്തിന്റെയും പരീക്ഷകളുടെയും ഫാക്ടറിയായി വിദ്യാഭ്യാസത്തെ കാണുന്ന ആശയത്തെ വെല്ലുവിളിച്ചു. കിഴക്കേ ഇന്ത്യയിലെ കൽക്കത്തയിൽനിന്നും പിന്നീട് ശാന്തിനികേതനിൽനിന്നും പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ട്, പ്രകൃതി, സ്വാതന്ത്ര്യം, സർഗ്ഗാത്മകത, ധാർമ്മികത, ആനന്ദം എന്നിവയിൽ വേരൂന്നിയ ഒരു ജീവസ്സുറ്റ പ്രക്രിയയായി അദ്ദേഹം പഠനത്തെ വിഭാവനം ചെയ്തു. ഭയം ജിജ്ഞാസയെ അടിച്ചമർത്തുന്നുവെന്നും ജീവിതത്തിൽനിന്ന് അകന്ന വിദ്യാഭ്യാസം ജ്ഞാനമില്ലാത്ത കാര്യക്ഷമത മാത്രമേ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കൂ എന്നും അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.
സമകാലിക ഇന്ത്യയിൽ, ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ മറുഭാഗത്ത്, ശ്രീധർ വെമ്പുവിന്റെയും ഭാര്യ അക്ഷയ വെമ്പുവിന്റെയും പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ആ ദർശനത്തിന്റെ ഒരു നിശ്ശബ്ദ പ്രതിധ്വനി കാണാം.
ശ്രീധർ വെമ്പു ഒരു ഇന്ത്യൻ സാങ്കേതികവിദഗ്ധനും സംരംഭകനും സാമൂഹിക ചിന്തകനുമാണ് — സോഹോ കോർപ്പറേഷന്റെ സ്ഥാപകൻ എന്ന നിലയിലാണ് ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈടെക് ജോലികളും വിദ്യാഭ്യാസ അവസരങ്ങളും ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലേക്ക് മാറ്റാൻ അദ്ദേഹം ബോധപൂർവം തീരുമാനിച്ചു. ഒരു ആഗോള സോഫ്റ്റ്വെയർ കമ്പനി കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനപ്പുറം, വിനയം, അച്ചടക്കം, സ്വാശ്രയത്വം, ദീർഘകാല രാഷ്ട്രനിർമ്മാണം എന്നിവയ്ക്ക് ഊന്നൽ നൽകുന്ന ഗ്രാമകേന്ദ്രിത മാതൃകകളിലൂടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തെയും തൊഴിലിനെയും സാമൂഹിക ജീവിതത്തെയും പുനർവിഭാവനം ചെയ്യുന്നതിൽ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ടാഗോറിന്റെ പരീക്ഷണങ്ങൾ വടക്കുകിഴക്കാണ് രൂപംകൊണ്ടതെങ്കിൽ, ഞാനും ഭാര്യ ആനും ഈ ആധുനിക ആവിഷ്കാരം കണ്ടുമുട്ടിയത് ഇന്ത്യയുടെ അങ്ങേയറ്റം തെക്ക്, തമിഴ്നാട്ടിലെ തെങ്കാശിയിലാണ്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി അകലെയാണെങ്കിലും, തത്ത്വചിന്താപരമായ ഇഴ തീർച്ചയായും ബന്ധിതമാണ്.
കൊച്ചുകുട്ടികൾക്കായുള്ള വെമ്പുവിന്റെ ഗ്രാമീണ വിദ്യാലയം റാങ്കിംഗുകളോ പരീക്ഷാമാർക്കുകളോ കൊണ്ടല്ല അളക്കപ്പെടുന്നത്. പകരം, നിരീക്ഷണം, കളി, അച്ചടക്കം, ആദരവ്, ദൈനംദിന ഗ്രാമജീവിതവുമായുള്ള ഇടപെടൽ എന്നിവയിലൂടെയാണ് പഠനം വികസിക്കുന്നത്. വിദ്യാഭ്യാസം ജീവിതത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ടതല്ല; അതിൽ ഉൾച്ചേർന്നതാണ്.
നവംബറിലെ ഞങ്ങളുടെ സന്ദർശനവേളയിൽ, ഞാനും ആനും ശ്രീധറിനും അക്ഷയയ്ക്കുമൊപ്പം കുട്ടികളോടൊത്ത് ക്ലാസ്മുറിയിലും കളിസ്ഥലത്തും സമയം ചെലവഴിച്ചു. ഞങ്ങളെ ആകർഷിച്ചത് വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ശാന്തമായ അച്ചടക്കമാണ് — ഭയമില്ലാതെ ശ്രദ്ധാലുക്കൾ, കാർക്കശ്യമില്ലാതെ ആദരവുള്ളവർ, കുഴപ്പമില്ലാതെ ആഹ്ലാദഭരിതർ. അവർ സ്വയം പെരുമാറുന്ന രീതിയിൽ ഒരു നിശ്ശബ്ദ ആത്മവിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു — ഒരു പാഠ്യപദ്ധതിക്കും ഒറ്റയ്ക്ക് സൃഷ്ടിക്കാനാവാത്ത ഒന്ന്.
കുട്ടികൾ നഗ്നപാദരായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ ശ്രദ്ധിക്കുകയും ആ രീതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്തേക്കാം. ശരിയാണ് — അവർ പാദരക്ഷകൾ ധരിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇത് അവഗണനയോ നിർബന്ധമോ ആയിരുന്നില്ല. അത് ബോധപൂർവമായിരുന്നു. ശ്രീധറും അക്ഷയയും മറ്റുള്ളവരും നഗ്നപാദരായിരുന്നു — വാസ്തവത്തിൽ, ആ മൈതാനത്ത് പാദരക്ഷ ധരിച്ചിരുന്നത് ഞാനും ആനും മാത്രമായിരുന്നു. ഭൂമിയുമായുള്ള ബന്ധം (grounding), വിനയം, ശരീരബോധം, മണ്ണുമായുള്ള നേരിട്ടുള്ള ബന്ധം എന്നിവയെയാണ് ഈ രീതി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത് പരിശീലനമാണ്, ഇല്ലായ്മയല്ല.
ഇത് വ്യക്തിപരമായി എന്നിൽ പ്രതിധ്വനിച്ചു. സ്പോർട്സ് മെഡിസിനിൽ പരിശീലനം നേടി കർഷകനായി മാറിയ ഭിഷഗ്വരനായ എന്റെ മകൻ റോൺ, ഞങ്ങളുടെ അയൽപ്രദേശത്ത് പതിവായി നഗ്നപാദനായി നടക്കുകയും മാതാപിതാക്കളെ അങ്ങനെ ചെയ്യാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവൻ എല്ലായ്പ്പോഴും നഗ്നപാദനായി നടക്കുന്നില്ല; അതൊരു ബോധപൂർവമായ പരിശീലനമാണ്. ശരീരശാസ്ത്രപരമായ കാഴ്ചപ്പാടിൽ, ഭൂമിയുമായുള്ള ബന്ധം ശരീരനിലയെയും സന്തുലനത്തെയും ഇന്ദ്രിയ പ്രതികരണങ്ങളെയും സ്വാധീനിക്കാം. മാനുഷിക കാഴ്ചപ്പാടിൽ, ആധുനിക ജീവിതം പലപ്പോഴും മറന്നുപോകുന്ന വിധത്തിൽ അത് ശരീരത്തെ മണ്ണുമായി വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
വെമ്പു മാതൃകയെ പ്രത്യേകിച്ചും ആകർഷകമാക്കുന്നത് ഈ ഗ്രാമീണ വിദ്യാലയം ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു പരീക്ഷണമല്ല എന്നതാണ്. അത് വിശാലമായ ഒരു തുടർച്ചയുമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സെക്കൻഡറി തലത്തിൽ, സോഹോ നടത്തുന്ന സോഹോ സ്കൂൾ ഓഫ് ടെക്നോളജിയിൽ, ഉത്സാഹികളായ വിദ്യാർത്ഥികളെ ഹൈസ്കൂളുകളിൽനിന്ന് നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുത്ത്, കഠിനവും പ്രായോഗികവുമായ പഠനത്തിലൂടെ വ്യവസായത്തിന് സജ്ജരായ ഐടി പ്രൊഫഷണലുകളാക്കി പരിശീലിപ്പിക്കുന്നു — പലപ്പോഴും പരമ്പരാഗത കോളേജ് വഴികളില്ലാതെ. ഗ്രാമീണ വിദ്യാലയവും സോഹോ സ്കൂൾ ഓഫ് ടെക്നോളജിയും ചേർന്ന് ഒരു സുസംഘടിത യാത്ര രൂപപ്പെടുത്തുന്നു: ജിജ്ഞാസയെയും സ്വഭാവഗുണത്തെയും നേരത്തേ വളർത്തുകയും, ആ അടിത്തറകളെ പിന്നീട് പ്രാവീണ്യമായും തൊഴിലിന്റെ മഹത്വമായും സ്വാശ്രയത്വമായും പരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.
ലേഖകനായ മാണി സ്കറിയ ഒരു സർവകലാശാലാ പ്രൊഫസറാണ് — വിരമിച്ചശേഷം പ്രൊഫസർ എമെരിറ്റസ് ആയി തുടരുന്നു — പരമ്പരാഗത ക്ലാസ്മുറികളിൽ തലമുറകളോളം വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളയാൾ. ആ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് അതിന്റേതായ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം മണ്ണുമായും മനുഷ്യരുമായും വയലുകളുമായും പുനരുജ്ജീവന സംവിധാനങ്ങളുമായും (regenerative systems) കൂടുതൽ ബന്ധപ്പെട്ടുവരുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം വിദ്യാഭ്യാസത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമായ ഒരു കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെ കാണുന്നു. മനസ്സിനെ ശരീരവുമായും പഠിതാവിനെ മണ്ണുമായും അറിവിനെ ജീവിതാനുഭവവുമായും വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പഠനം പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ നിരാകരണമല്ല — അതിന്റെ പക്വതയാണ്.
കൽക്കത്തയിലെ ടാഗോർ മുതൽ തെങ്കാശിയിലെ ശ്രീധർ വരെ, ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനും ഇന്ത്യയൊട്ടാകെയും അപ്പുറം, ആ ആശയം നിലനിൽക്കുന്നു: ഏറ്റവും മികച്ച വിദ്യാഭ്യാസം അടിത്തട്ടിൽനിന്ന്, മണ്ണിൽനിന്ന് മുകളിലേക്ക് വളരുന്നു.
—അവസാനം
മുഖചിത്രം: ഒരു യഥാർത്ഥ ചിത്രത്തിൽനിന്ന് രൂപപ്പെടുത്തിയ പെൻസിൽ ചിത്രീകരണം. വിദ്യാഭ്യാസ പശ്ചാത്തലവും ആ നിമിഷവും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ, സ്വകാര്യത ഉറപ്പാക്കാൻ വിദ്യാർത്ഥികളെ തിരിച്ചറിയാവുന്ന സവിശേഷതകൾ ഈ ചിത്രത്തിൽനിന്ന് ബോധപൂർവം ഒഴിവാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഇടതുവശത്തുള്ള മുതിർന്നവർ ശ്രീധറും അക്ഷയയും, വലതുവശത്ത് ആനും മാണി സ്കറിയയും.