മുംബൈയിലെ മണി ഭവനിലേക്ക് മാണിയുടെ സന്ദർശനം: ജീവിക്കുന്ന ചരിത്രത്തിലൂടെ ഒരു ആത്മചിന്താ യാത്ര

ഉൾക്കാഴ്ച നമ്പർ 31

ലേഖകൻ: മാണി സ്കറിയ, പിഎച്ച്.ഡി. (കുസൃതിക്കാരനായ അപ്പൂപ്പൻ — the Silly Goose Grandpa)
പ്രൊഫസർ എമെരിറ്റസ്, ടെക്സസ് എ&എം–കിംഗ്സ്‌വിൽ

2025 നവംബർ 19-ന് തയ്യാറാക്കിയത്

ഇന്നലെ, ഞാനും (പേര്, മാണി) എന്റെ ഭാര്യ ആനും മുംബൈയിലെ ലബർണം റോഡിലുള്ള മണി ഭവൻ എന്ന ശാന്തവും പ്രൗഢവുമായ ഒരു കെട്ടിടത്തിനു മുന്നിൽ നിന്നു. തടി ബാൽക്കണികളും ഇരുമ്പ് കൈവരികളും അരിച്ചിറങ്ങുന്ന സൂര്യപ്രകാശവും ചേർന്ന് അതിന്റെ മുഖപ്പ് ഏതാണ്ട് തിളങ്ങുന്നതായി തോന്നി. ഇതായിരുന്നു “മണി ഭവൻ” — ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ ഏറ്റവും തീവ്രമായ ചില വർഷങ്ങളിൽ, 1917 മുതൽ 1934 വരെ മഹാത്മാഗാന്ധി താമസിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്ത വീട്.

ആ ഫലകത്തിനരികിൽ നിന്നപ്പോൾ, ഒരു വിനോദസഞ്ചാരിയുടെ കൗതുകത്തേക്കാൾ ഉപരിയായ ഒരു ബന്ധം എനിക്കനുഭവപ്പെട്ടു. ഞങ്ങളുടെ സ്വകാര്യ ടൂർ ഗൈഡ് പങ്കുവച്ച അർത്ഥം എന്റെ സ്വന്തം പേരിൽ—മാണി—പെട്ടെന്ന് പ്രതിധ്വനിച്ചു: “മറാഠിയിൽ, മണി എന്നാൽ ‘രത്നം’ എന്നാണ് അർത്ഥം.”

എന്റെ ഭാര്യ അത് കേട്ടെന്ന് ശ്രദ്ധിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ പുഞ്ചിരിച്ചു; എന്നാൽ ഗൈഡിന്റെ ആ പദോൽപ്പത്തി ആൻ പൂർണ്ണമായും വിശ്വസിച്ചില്ല. എങ്കിലും ആ കഥ എന്നോടൊപ്പം നിന്നു. എനിക്ക്, ആ പേര് ഇപ്പോൾ — എത്ര നേരിയതായാലും — ആദർശങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും പരീക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത ഒരിടവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു.

തടി നിലങ്ങളിലൂടെ ഒരു നടത്തം

അകത്തേക്ക് കടന്നപ്പോൾ, ഒരിക്കൽ ഗാന്ധിജി ആഴമേറിയ ചിന്തയിൽ ഉലാത്തിയിരുന്ന അതേ തടി നിലങ്ങളിലൂടെ ഞാൻ നടന്നു. നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനവും സത്യാഗ്രഹവും ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്ന, അല്ലെങ്കിൽ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ മനസ്സാക്ഷിയെ ജ്വലിപ്പിക്കാനിരുന്ന പ്രസംഗങ്ങളും കത്തുകളും തയ്യാറാക്കുന്ന ഗാന്ധിജിയെ ഞാൻ സങ്കൽപ്പിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തെ പിടിച്ചുകുലുക്കിയ സംഭാഷണങ്ങൾ ഒരിക്കൽ ഈ മുറികൾ കേട്ടിരുന്നു.

ആ വീടിന് ഒരു നിശ്ചലതയുണ്ടായിരുന്നു. ഒരുതരം അന്തസ്സ്. ഗാന്ധിജിയുടെ ലാളിത്യം—അദ്ദേഹത്തിന്റെ നൂൽനൂൽപ്പ്, മൗനം, അച്ചടക്കം—ആ ചുമരുകളിൽ തന്നെ ലയിച്ചുചേർന്നിരിക്കുന്നതായി എനിക്കു തോന്നി.

ഭൂതകാലത്തെയും വർത്തമാനത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചരിത്രം

പിന്നീട്, മൂന്ന് കിലോമീറ്ററിൽ താഴെ അകലെയുള്ള ഗേറ്റ്‌വേ ഓഫ് ഇന്ത്യയ്ക്കു മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, മറ്റൊരു ചരിത്രചരട് ഞാൻ ഓർത്തു. 1947-ൽ അവസാനത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികർ ഇന്ത്യ വിട്ടുപോയത് ഈ കമാനത്തിലൂടെയായിരുന്നു — 200 വർഷം നീണ്ട ഒരു അധ്യായത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിന്റെ പ്രതീകം. ആ പിന്മാറ്റത്തിന്റെ രൂപരേഖ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടത് മണി ഭവനിലായിരുന്നു — മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധിയായിരുന്നു അതിന്റെ ശില്പി.

എനിക്ക്, മണി ഭവനിൽ നിന്ന് ഗേറ്റ്‌വേ ഓഫ് ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള 2.6 കിലോമീറ്റർ ദൂരം ഭൗതികം മാത്രമല്ല, വൈകാരികവുമായിരുന്നു. ഒന്ന് പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ജന്മസ്ഥലം—മറ്റേത്, കൊളോണിയൽ യുഗത്തിന്റെ അന്തിമ പുറത്തുകടക്കൽ സ്ഥാനം. ഒരുമിച്ച്, അവ ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഉണർവിന്റെ രണ്ട് അതിരുകളായി നിലകൊണ്ടു.

ഗാന്ധിജിയുടെ പരിവർത്തനത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലമായ മണ്ണിലൂടെയും ഞാൻ നടന്നിട്ടുണ്ട്.

30 വർഷം മുമ്പ് ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ പീറ്റർമാരിറ്റ്സ്ബർഗ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ സന്ദർശിച്ച എനിക്ക്, ഇന്ന് ഇവിടെ ആ ബിന്ദുക്കൾ കൂട്ടിയോജിപ്പിക്കാനായി. സാധുവായ ടിക്കറ്റുമായി, പാശ്ചാത്യ വസ്ത്രം ധരിച്ച് ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ് കമ്പാർട്ട്മെന്റിൽ യാത്ര ചെയ്തതിനാണ് അഭിഭാഷകനായ എം.കെ. ഗാന്ധിയെ പീറ്റർമാരിറ്റ്സ്ബർഗിൽ വച്ച് ട്രെയിനിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് എറിഞ്ഞത്. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തൊലിയുടെ നിറം ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ റെയിൽവേയുടെ നയങ്ങളുമായി യോജിച്ചിരുന്നില്ല. ആ സംഭവം, സ്യൂട്ടണിഞ്ഞ് ഫസ്റ്റ് ക്ലാസിൽ യാത്ര ചെയ്തിരുന്ന ഗാന്ധിയെ, ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൻ കീഴിലുള്ള ഒരു ദരിദ്ര രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ഭാരം ചുമക്കുന്ന, വടിയൂന്നി നടക്കുന്ന അർദ്ധനഗ്നനായ ഒരു പഥികനാക്കി മാറ്റി.

അല്പം നർമ്മം: “സർ ജോർജ്”

മണി = രത്നം എന്ന് എന്റെ ടൂർ ഗൈഡ് ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു. എന്റെ ഭാര്യ ആൻ മുഖത്ത് യാതൊരു ഭാവവുമില്ലാതെ അത് കേട്ടു.

ഒരു ചെറിയ ഒത്തുചേരലിൽ പ്രസിഡന്റ് ജോർജ് എച്ച്. ഡബ്ല്യു. ബുഷിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് ഒരിക്കൽ കേട്ട ഒരു നർമ്മകഥ ഞാൻ ഓർക്കുന്നു.

എലിസബത്ത് II രാജ്ഞി തനിക്ക് ഓണററി നൈറ്റ് പദവി നൽകിയതെങ്ങനെയെന്ന് ബുഷ് പങ്കുവച്ചിരുന്നു. 1993 നവംബർ 30-നായിരുന്നു അത്; ഒരു വിദേശിക്ക് ലഭിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ബഹുമതിയായ നൈറ്റ് ഗ്രാൻഡ് ക്രോസ് ഓഫ് ദി ഓർഡർ ഓഫ് ദി ബാത്ത് (GCB) ആയി അദ്ദേഹം അവരോധിക്കപ്പെട്ടു.

താൻ ഇപ്പോൾ “സർ ജോർജ്” ആണെങ്കിലും, ഭാര്യ ബാർബറ തന്നെ അങ്ങനെ വിളിക്കാൻ തീർത്തും വിസമ്മതിച്ചുവെന്ന് ബുഷ് തമാശയായി പറഞ്ഞു. രാജകീയ ചടങ്ങിന് ഒരാഴ്ചയ്ക്കു ശേഷം അവർ ചോദിച്ചു, “ജോർജ്, ദയവായി അടുക്കളയിലെ മാലിന്യം പുറത്തുകൊണ്ടുപോയി കളയൂ!”

അവർ അദ്ദേഹത്തെ സർ ജോർജ് എന്ന് വിളിച്ചില്ല!

നൈറ്റ് പദവി ലഭിച്ചാലും, വീട്ടിലെ ചില കാര്യങ്ങൾ ഒരിക്കലും മാറില്ല.

സ്ഥാനപ്പേരുകൾ ലോകത്തെ ആകർഷിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ യഥാർത്ഥ മഹത്വം എപ്പോഴും വിനയത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ് എന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണിത്.

ഉന്നത ആദർശങ്ങൾ

രണ്ടാഴ്ച മുമ്പ്, ലാളിത്യത്തിലും ഉന്നത ആദർശങ്ങളിലും വിശ്വസിക്കുന്ന മറ്റൊരാളോടൊപ്പം—സോഹോയുടെ (Zoho) ശ്രീധർ വെമ്പുവിനോടൊപ്പം—അർത്ഥപൂർണ്ണമായ മറ്റൊരിടത്തിലൂടെ, തെങ്കാശിയിലെ ഒരു ഫാമിലൂടെ, നടക്കാൻ എനിക്കും ആനിനും ഭാഗ്യമുണ്ടായി.

ആ വൈരുദ്ധ്യം എന്നെ സ്പർശിച്ചു: ഒരു വശത്ത്, മണി ഭവനിൽ സൂക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഗാന്ധിജിയുടെ പൈതൃകം. മറുവശത്ത്, ഇന്ത്യയിലെ തമിഴ്നാട്ടിലെ തെങ്കാശിയിലുള്ള ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ട്, അറിവിലൂടെയും ശാക്തീകരണത്തിലൂടെയും ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയെ നിശ്ശബ്ദമായി രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ആധുനിക ഐടി പ്രതിഭ.

“വിനയം കലർന്ന ഉന്നത ആദർശങ്ങളുള്ള ഒരുപാട് ആളുകളെ മനുഷ്യരാശിക്ക് ആവശ്യമുണ്ട്.”

എന്റെ മനസ്സിലെ നോട്ടുപുസ്തകത്തിൽ കുറിച്ചിട്ട ആ വരി രണ്ടു യാത്രകളെയും കൂട്ടിയിണക്കി.

ഓർമ്മയായി മാറുന്ന ഒരു സന്ദർശനം

ഞാനും ആനും മണി ഭവനിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുമ്പോൾ, ഫോട്ടോകളേക്കാൾ കൂടുതൽ ഞാൻ കൂടെ കൊണ്ടുപോയി. ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചും വിനയത്തെക്കുറിച്ചും ധൈര്യത്തെക്കുറിച്ചും ഉന്നത ആദർശങ്ങളുടെ നിശ്ശബ്ദ ശക്തിയെക്കുറിച്ചുമുള്ള ചിന്തകൾ ഞാൻ കൂടെ കൊണ്ടുപോയി. എന്റെ സന്ദർശനം ഒരു മുംബൈ യാത്രാപരിപാടിയിലെ വെറുമൊരു ഇടത്താവളമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഒരു ബന്ധത്തിന്റെ നിമിഷമായി മാറി: പേരിനും അർത്ഥത്തിനുമിടയിൽ, ഭൂതകാലത്തിനും വർത്തമാനത്തിനുമിടയിൽ, ഒരു എളിയ വീടിനും ഒരു ആഗോള പൈതൃകത്തിനുമിടയിൽ.

ഒരുപക്ഷേ അതുതന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ രത്നം—ആ മണി—മണി ഭവനിൽ നിന്ന് ഞാൻ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്.

വായിച്ചതിന് നന്ദി.