ഇടയിൽ ഒരു സ്വർഗ്ഗം പണിത ഡോക്ടർ

ഡോ. സരോജ വിശ്വാമിത്രയുടെ വിരമിക്കലിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകൾ

ഡിഎച്ച്ആർ ഹെൽത്ത്, എഡിൻബർഗ്/മക്അലൻ

മാണി സ്കറിയ, പിഎച്ച്.ഡി.

2026 ഫെബ്രുവരി 12-ന് ടെക്സസിലെ മക്അലനിൽ, ഡോ. സരോജ വിശ്വാമിത്രയുടെ വിരമിക്കലിനെ ആദരിക്കാൻ ഏകദേശം 450 പേർ ഒത്തുകൂടി — ചീഫ് മെഡിക്കൽ ഓഫീസർ, ഭിഷഗ്വര, നിർമ്മാതാവ്, സമൂഹത്തിന്റെ സൗഖ്യദായക.

ഡോക്ടർമാരും പ്രൊഫഷണലുകളും പൗരനേതാക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും കൊണ്ട് ഹാൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു. റിയോ ഗ്രാൻഡെ വാലിയിലുടനീളം അവർ സ്ഥാപിച്ച പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങളെയും പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ സേവനത്തിലൂടെ അവർ സ്പർശിച്ച ആയിരക്കണക്കിന് ജീവിതങ്ങളെയും ആഘോഷിക്കാനാണ് അവർ എത്തിയത്.

അതൊരു അംഗീകാരത്തിന്റെ സായാഹ്നമായിരുന്നു.

എന്നാൽ അവിടെയിരുന്ന് ആദരവാക്കുകൾ കേൾക്കുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് വർഷങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോയി — മക്അലൻ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിലെ ഒരു ശാന്തമായ ഉച്ചനേരത്തേക്ക്.

ഞാനും ഭാര്യ ആനും ഒരു വിമാനത്തിനായി കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു. ഞങ്ങൾക്ക് പിന്നിൽ, മിഡ്‌വെസ്റ്റിലേക്ക് മടങ്ങാൻ ഒരുങ്ങുന്ന ഒരു ചെറിയ സംഘം വിന്റർ ടെക്സൻസ് (ശൈത്യകാലം ചെലവഴിക്കാൻ ടെക്സസിലെത്തുന്നവർ) ഇരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. സൗത്ത് ടെക്സസിലെ തങ്ങളുടെ നാളുകളെക്കുറിച്ച് അവർ ഓർത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യം ഞങ്ങൾ അത്ര ശ്രദ്ധിച്ചില്ല.

പിന്നെ അവരുടെ സ്വരം മാറി.

അവർ ഒരു ഡോക്ടറെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

അവരുടെ ശബ്ദത്തിൽ ആരാധനയുണ്ടായിരുന്നു. നന്ദി. വിസ്മയം പോലും.

ഒരു സ്ത്രീ പറഞ്ഞു, “അവർ നമുക്ക് അവരുടെ സെൽ ഫോൺ നമ്പർ തരും.”

മറ്റൊരാൾ കൂട്ടിച്ചേർത്തു, “ഇതുപോലൊരു ഡോക്ടർ എനിക്ക് ഇതുവരെ ഉണ്ടായിട്ടില്ല.”

അപ്പോഴാണ് ഞങ്ങൾ ആ പേര് കേട്ടത്.

“ഡോ. വി.”

ഞാനും ആനും പരസ്പരം നോക്കി. ഡോ. വി ആദരണീയയായ ഒരു ഡോക്ടർ മാത്രമായിരുന്നില്ല — ഞങ്ങളുടെ പ്രിയ സുഹൃത്തുമായിരുന്നു. സാമൂഹികമായി ഞങ്ങൾക്ക് അവരെ അറിയാമായിരുന്നു. അവരുടെ ആതിഥ്യവും പാചകവും ഞങ്ങൾ ആസ്വദിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അവരുടെ പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ ഞങ്ങൾ ഒരിക്കലും സന്ദർശിച്ചിരുന്നില്ല.

അന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് എന്നെ സ്പർശിച്ചത് അവരുടെ വൈദ്യശാസ്ത്ര വൈദഗ്ധ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രശംസയായിരുന്നില്ല. അവർ തങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെയുള്ള അനുഭവമാണ് നൽകിയതെന്ന് ആ അപരിചിതർ വിവരിച്ച രീതിയായിരുന്നു.

അവർ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുമെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. പിന്നീടും വിവരം തിരക്കുമെന്ന് പറഞ്ഞു. എല്ലാം ഓർത്തുവയ്ക്കുമെന്ന് പറഞ്ഞു.

വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരാളെ ഓർത്തുവയ്ക്കുന്നത് ചെറിയ കാര്യമല്ല. അത് വെറുമൊരു ബൗദ്ധിക കഴിവല്ല. അതൊരു അംഗീകാരമാണ്.

ഒരു രോഗിയുടെ ഭയങ്ങളും കുടുംബവും മുൻ സന്ദർശനങ്ങളിലെ വിശദാംശങ്ങളും ഓർത്തുവയ്ക്കുന്നത് നിശ്ശബ്ദമായി ഇങ്ങനെ പറയലാണ്: നിങ്ങൾ പ്രധാനപ്പെട്ടവരാണ്.

ഡോ. വിശ്വാമിത്രയ്ക്ക് അസാധാരണമായ ഓർമ്മശക്തിയുണ്ട്. വാലിയിലാകെ ആ നിലവാരത്തിലുള്ള ഓർമ്മശക്തിയുള്ള വിരലിലെണ്ണാവുന്നവരെ മാത്രമേ എനിക്ക് ഓർക്കാനാകുന്നുള്ളൂ — തന്ത്രപരമായ വ്യക്തതയ്ക്കും അസാധാരണമായ മാനസിക അച്ചടക്കത്തിനും പേരുകേട്ടവർ. എന്നാൽ അവരുടെ കാര്യത്തിൽ ഓർമ്മ വെറും പ്രതിഭയല്ല. പ്രവൃത്തിയിലുള്ള കരുണയാണത്.

അവർ രോഗനിർണ്ണയങ്ങൾ മാത്രമല്ല ഓർക്കുന്നത്.

അവർ മനുഷ്യരെ ഓർക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ടാണ് ആ വിന്റർ ടെക്സൻസ് ഇത്ര വികാരത്തോടെ സംസാരിച്ചത്. അവരുടെ ഓഫീസിലേക്ക് വിളിക്കുമ്പോൾ തങ്ങൾ ഒരു ചാർട്ട് നമ്പറായി മാറില്ലെന്ന് അവർക്കറിയാമായിരുന്നു. അവർ തിരിച്ചറിയപ്പെടും. അറിയപ്പെടും. വിലമതിക്കപ്പെടും.

പിന്നെ അവരുടെ പേരുമുണ്ട് — വിശ്വാമിത്ര.

പ്രാചീന ഹൈന്ദവ പാരമ്പര്യത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ ശക്തനായ ഒരു മഹർഷിയായിരുന്നു. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, എന്നെ എപ്പോഴും കൗതുകപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഒരു കഥയുണ്ട്.

ത്രിശങ്കു എന്ന രാജാവ് തന്റെ നശ്വരശരീരത്തോടെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയരാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ദേവന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ തിരസ്കരിച്ച് താഴേക്ക് തള്ളിയിട്ടു. രാജാവ് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീഴുമ്പോൾ, സംഭവിക്കുന്നത് കണ്ട വിശ്വാമിത്രൻ അദ്ദേഹത്തെ കൈവിടാൻ തയ്യാറായില്ല.

സ്വയം ഒരു ദേവനല്ലാതിരുന്നിട്ടും, ആ മഹർഷി തന്റെ തപശ്ശക്തി ഉപയോഗിച്ച് ഒരു പുതിയ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു — സ്വർഗ്ഗത്തിനും ഭൂമിക്കുമിടയിൽ തൂങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒരു സ്വർഗ്ഗം.

അതിനെ ത്രിശങ്കു സ്വർഗ്ഗം എന്ന് വിളിച്ചു — ഇടയിലുള്ള ഒരിടം.

അല്ലാത്തപക്ഷം വീണുപോകുമായിരുന്ന ഒരാൾക്കുള്ള ഇടം.

ഡോ. സരോജ വിശ്വാമിത്ര പടുത്തുയർത്തിയ പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ ആ ചിത്രം എന്നെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല. ഇടയിലുള്ള ഒരിടമല്ലെങ്കിൽ പിന്നെ എന്താണ് ഒരു പുനരധിവാസ കേന്ദ്രം?

രോഗത്തിനും സൗഖ്യത്തിനുമിടയിൽ. ബലഹീനതയ്ക്കും കരുത്തിനുമിടയിൽ. നിരാശയ്ക്കും പ്രതീക്ഷയ്ക്കുമിടയിൽ.

രോഗം ഒരാളെ താഴേക്ക് തള്ളുമ്പോൾ, സ്വാശ്രയത്വം അകലെയാണെന്ന് തോന്നുമ്പോൾ, അന്തസ്സ് ദുർബലമാകുമ്പോൾ, ഒരു പുനരധിവാസ കേന്ദ്രം ഒരു ചികിത്സാ സ്ഥാപനത്തിനപ്പുറം മറ്റൊന്നാകുന്നു. അതൊരു പാലമാകുന്നു.

സ്വർഗ്ഗമല്ല. ഭൂമിയുമല്ല.

മറിച്ച് ഒരാൾക്ക് വീണ്ടും ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കാനാകുന്ന ഒരിടം.

ഡോ. വിശ്വാമിത്ര വെറുതെ ചികിത്സിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്തത്. മനുഷ്യർക്ക് വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റുനിൽക്കാൻ മറ്റൊരവസരം ലഭിക്കുന്ന ചുറ്റുപാടുകൾ അവർ പടുത്തുയർത്തി.

അവരുടെ പൈതൃകം കെട്ടിടങ്ങളിലോ പദവികളിലോ മാത്രമല്ല. അത് നിശ്ശബ്ദമായ നന്ദിയിൽ ജീവിക്കുന്നു — വീണ്ടെടുത്ത ചലനശേഷിയിൽ, തിരിച്ചുകിട്ടിയ ആത്മവിശ്വാസത്തിൽ, ആരെയും പൂർണ്ണമായി താഴെ വീഴാൻ അനുവദിക്കാത്തതിനാൽ കരുത്താർജ്ജിച്ച കുടുംബങ്ങളിൽ.

അതൊരു അപൂർവ്വമായ നേതൃത്വമാണ്.

നേതൃത്വം വിരമിക്കുന്നില്ല.

അത് പുതിയ മണ്ണ് കണ്ടെത്തുന്നുവെന്നു മാത്രം.

ഡോ. വിശ്വാമിത്ര ആശുപത്രി ഇടനാഴികളിൽ നിന്ന് പുതിയ സംരംഭങ്ങളിലേക്ക് — ഞങ്ങൾ തമാശ പറഞ്ഞതുപോലെ ഒരുപക്ഷേ കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങളിലേക്കുപോലും — മാറുമ്പോഴും അവരുടെ സത്ത മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുന്നു. അവർ എവിടെ ശ്രദ്ധ പതിപ്പിച്ചാലും അവിടത്തെ സമൂഹങ്ങൾ കരുത്താർജ്ജിക്കും.

കാരണം യഥാർത്ഥ നേതൃത്വം പദവിയെ ആശ്രയിച്ചല്ല.

ബന്ധങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാണ്.

അത് ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുന്നു. പിന്നീടും വിവരം തിരക്കുന്നു. ഓർത്തുവയ്ക്കുന്നു.

ഓർത്തുവയ്ക്കുന്നതിലൂടെ അത് ഇടയിൽ സ്വർഗ്ഗങ്ങൾ പണിയുന്നു.

അവരുടെ വിരമിക്കലിനെ ആദരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അന്ന് വൈകുന്നേരം 450 പേർ ആഘോഷിച്ചത് വെറുമൊരു ഔദ്യോഗികജീവിതമായിരുന്നില്ല.

മറ്റുള്ളവർ നിലംപതിക്കും മുമ്പേ അവരെ താങ്ങിയുയർത്താൻ ചെലവഴിച്ച ഒരു ജീവിതമായിരുന്നു അത്.

ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കേണ്ട ഒരു പൈതൃകമാണത്.

ഓർത്തുവയ്ക്കേണ്ട ഒന്നും.