എന്റെ സ്വന്തം ചരമക്കുറിപ്പ് ഞാൻ എഴുതിയ ദിവസം

ഉൾക്കാഴ്ച നമ്പർ 26
രചയിതാവ്: മാണി സ്കറിയ, പിഎച്ച്.ഡി.
പ്രൊഫസർ എമെരിറ്റസ്, ടെക്സസ് എ&എം–കിംഗ്സ്വിൽ
“നിങ്ങൾ മരിക്കാൻ പോകുന്നു എന്ന് ഓർക്കുന്നതാണ്, എന്തോ നഷ്ടപ്പെടാനുണ്ടെന്ന ചിന്തയുടെ കെണിയിൽ വീഴാതിരിക്കാൻ എനിക്കറിയാവുന്ന ഏറ്റവും നല്ല വഴി. നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾത്തന്നെ നഗ്നനാണ്. നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തെ പിന്തുടരാതിരിക്കാൻ ഒരു കാരണവുമില്ല.”
— സ്റ്റീവ് ജോബ്സ്, 2005-ലെ സ്റ്റാൻഫോർഡ് ബിരുദദാന പ്രസംഗം
അതൊരു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായിരുന്നില്ല.
അത് ഒരു ക്ലാസ് മുറിയായിരുന്നു — ചുവരുകളില്ലാത്ത, ശാന്തമായ ഒരു വെർച്വൽ ക്ലാസ് മുറി; അതിൽ മൂന്നു വിദ്യാർത്ഥികൾ മാത്രം — മൂവരും യുഎസ് സിട്രസ് കമ്പനിയുടെ ഉന്നത നേതൃനിരയിലുള്ളവർ (C-level).
ഞങ്ങളുടെ കോച്ച് സ്ക്രീനിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ശാന്തനായി, ആലോചിച്ചുറപ്പിച്ച സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു,
“നിങ്ങളുടെ അടുത്ത അസൈൻമെന്റ് സ്വന്തം ചരമക്കുറിപ്പ് എഴുതുക എന്നതാണ്.”
ഇന്റർനെറ്റിലൂടെ നടത്തുന്ന, പതിനെട്ടു മാസം നീളുന്ന, വ്യക്തിഗത മാനേജ്മെന്റ് പരിശീലന പരിപാടിയിൽ ഞങ്ങൾ മൂവരും ഒരുമിച്ചു ചേർന്നിരുന്നു. അതു കഠിനവും വളരെ ചെലവേറിയതും ആഴത്തിൽ ആത്മപരിശോധന ആവശ്യപ്പെടുന്നതുമായിരുന്നു. നേതൃത്വം, തന്ത്രം, വളർച്ച എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളാണ് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിച്ചത് — എന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ചല്ല.
അപ്രതീക്ഷിതമായ അസൈൻമെന്റ്
ആദ്യം, ആ നിർദ്ദേശം അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കി. ഒരു മാനേജ്മെന്റ് കോച്ച് എന്തിനാണ് ഞങ്ങളോട് സ്വന്തം ചരമക്കുറിപ്പുകൾ എഴുതാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നത്?
പരമ്പരാഗതമായി, ചരമക്കുറിപ്പ് ഒരാളുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പൊതു അറിയിപ്പു മാത്രമാണ് — സമൂഹത്തെ അറിയിക്കാനുള്ള പേരുകളും തീയതികളും ഔപചാരിക വസ്തുതകളും. എന്നാൽ കാലക്രമേണ അതു കൂടുതൽ സമ്പന്നമായ ഒന്നായി വളർന്നു: ജീവിതത്തിന്റെ ആഘോഷം. ഒരാൾ എങ്ങനെ മരിച്ചു എന്നതിനെയല്ല, എങ്ങനെ ജീവിച്ചു എന്നതിനെയാണ് അത് ആദരിക്കുന്നത് — അവരുടെ നർമ്മബോധം, കാരുണ്യം, പോരാട്ടങ്ങൾ, നിശ്ശബ്ദ വിജയങ്ങൾ.
ഈ അസൈൻമെന്റ് ഒരിക്കലും വിലാപത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നില്ല, അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നു എന്ന് ഞങ്ങളുടെ കോച്ച് ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ചരമക്കുറിപ്പ് എഴുതുന്നത്, പദവികളും സ്വത്തുക്കളും പ്രശംസകളും അഴിച്ചുമാറ്റുമ്പോൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ് പ്രധാനമെന്നു കാണാൻ ഒരു കണ്ണാടി ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നതു പോലെയാണ് എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അതു വ്യക്തതയുടെ ഒരു നിശ്ശബ്ദ പരീക്ഷണമാണ്.
ആ അർത്ഥത്തിൽ, ആ പരിശീലനം അന്ത്യത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നില്ല — ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രീകരണത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നു. ഇപ്പോഴും എഴുതിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കഥയെ ആഘോഷിക്കാനും, അവസാന ഖണ്ഡിക വായിക്കാൻ യോഗ്യമാകുന്ന വിധത്തിൽ ജീവിക്കാനും അതു ഞങ്ങളോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.
അന്നു വൈകുന്നേരം, ശൂന്യമായ ഒരു ഡോക്യുമെന്റിലേക്കു നോക്കി ഞാൻ കമ്പ്യൂട്ടറിനു മുന്നിലിരുന്നു.
ഞാൻ തലക്കെട്ട് എഴുതി – ഒന്നാം ദിവസം അവിടെ അവസാനിച്ചു; കരുത്തു സംഭരിക്കാൻ മൂന്നു ദിവസത്തെ ഇടവേളയെടുത്തു.
അഞ്ചാം ദിവസം ഞാൻ ബിരുദങ്ങളിലോ നേട്ടങ്ങളിലോ നിന്നല്ല തുടങ്ങിയത്; അവ പെട്ടെന്ന് അപ്രധാനമായി തോന്നി. പകരം, ഞാൻ ആളുകളെക്കുറിച്ച് എഴുതി — ഞാൻ ജിജ്ഞാസ ഉണർത്താൻ സഹായിച്ച വിദ്യാർത്ഥികൾ, എന്റെ ഗവേഷണത്തിൽ വിശ്വസിച്ച കർഷകർ, എന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിനെ വെല്ലുവിളിച്ച സമർത്ഥർ, എന്റെ യാത്രയിൽ പങ്കാളികളായ സഹപ്രവർത്തകർ, പിന്നെ എന്റെ ഭാര്യ, മകൻ, മകൾ, സ്പോട്ടി, പീനട്ട് — ഞാൻ കെട്ടിപ്പടുത്ത എല്ലാറ്റിനും അർത്ഥം നൽകിയ സ്നേഹമുള്ള കുടുംബം. മാണിയുടെയും ആനിന്റെയും ഉറ്റ കുടുംബാംഗങ്ങൾ, ഞങ്ങൾക്കു പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ചതും റോണിനും ആമിക്കുമായി ഞങ്ങൾ പകർന്നുനൽകിയതുമായ ജനിതക രൂപരേഖകൾ.
പകുതിയെത്തിയപ്പോൾ, ഈ ചരമക്കുറിപ്പ് ഒരു വിടവാങ്ങലല്ലെന്ന് ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഞാൻ ഇനിയും ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജീവിതം — എന്റെ നാളെ — കാണിച്ചുതരുന്ന ഒരു കണ്ണാടിയായിരുന്നു അത്.
അതു മൃദുവായി ചോദിച്ചു:
പദവികൾ മങ്ങുമ്പോൾ ഞാൻ ആരാണ്?
കരഘോഷം അവസാനിക്കുമ്പോൾ എന്താണ് ബാക്കിയാകുന്നത്?
ആ നിമിഷം വരെ, ആരെ വേണമെങ്കിലും അടുത്ത ഇരുപത്തിനാലു മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ആറടി മണ്ണിനടിയിൽ അടക്കപ്പെടുകയോ ചാരമായി മാറുകയോ ചെയ്യാമെന്ന് പൊതുവായ ഒരർത്ഥത്തിൽ എനിക്ക് എന്നും അറിയാമായിരുന്നു. അത് അകലെയുള്ള, ഏതാണ്ട് യാന്ത്രികമായ ഒരു അവബോധമായിരുന്നു — “ആളുകൾക്ക്” ബാധകമായ ഒരു സത്യം.
എന്നാൽ സ്വന്തം ചരമക്കുറിപ്പ് എഴുതുമ്പോൾ, ആ സത്യം ഏറെ വ്യക്തിപരമായി. “ആരെ വേണമെങ്കിലും” എന്ന ആ കൂട്ടത്തിൽ ഞാനും ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്ന് ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതു നിശ്ശബ്ദവും എന്നാൽ ആഴമേറിയതുമായ ഒരു മാറ്റമായിരുന്നു — മരണത്തെ ഒരു ആശയമായി അറിയുന്നതിൽ നിന്ന് ഒരു നിശ്ചിതസത്യമായി അനുഭവിക്കുന്നതിലേക്ക്. വിചിത്രമെന്നു പറയട്ടെ, ആ തിരിച്ചറിവ് എന്നെ ഭയപ്പെടുത്തിയില്ല; അതെന്നെ മണ്ണിൽ ഉറപ്പിച്ചുനിർത്തി. തുടർന്നുള്ള ഓരോ ദിവസവും കൂടുതൽ വിലപ്പെട്ടതും കൂടുതൽ ബോധപൂർവവും കൂടുതൽ സജീവവുമായി അത് അനുഭവപ്പെടുത്തി.
ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം, എന്റെ ഭാര്യ എന്നെ ചിരിപ്പിച്ച ഒരു കഥ പങ്കുവച്ചു — ഓരോ മൂന്നു മാസത്തിലും തന്റെ വിൽപ്പത്രം പുതുക്കുന്ന ഒരു സുഹൃത്തിനെക്കുറിച്ച്.
അത് ഒരേസമയം രസകരവും അങ്ങേയറ്റം വിവേകപൂർണ്ണവുമായി എനിക്കു തോന്നി.
കോവിഡിനു മുമ്പ്, വിജയം എന്ന വിഷയത്തിൽ ഡാളസിൽ ഒരു പ്രഭാഷണം നടത്താൻ എനിക്കു ക്ഷണം ലഭിച്ചിരുന്നു. ആ ചടങ്ങിൽ, ഉദാരമനസ്കയായ ഒരു പ്രഥമവനിത ഒരിക്കൽ പറഞ്ഞ ഒരു വാക്ക് ഞാൻ ഉദ്ധരിച്ചു:
“നിങ്ങളുടെ ശവസംസ്കാര വേളയിൽ നിങ്ങളുടെ കുടുംബവും അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളും നിങ്ങളെക്കുറിച്ച് എന്തു കരുതുന്നു എന്നതാണ് നിങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ വിജയം.” — ബാർബറ ബുഷ്
ആ വാക്കുകൾ എന്റെ മനസ്സിൽ തങ്ങിനിന്നു. ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ള തലത്തിൽ, വിജയം അളക്കപ്പെടുന്നത് സമ്പത്തോ കരഘോഷമോ കൊണ്ടല്ല, സമാധാനം കൊണ്ടാണെന്ന് — നമ്മുടെ ബന്ധങ്ങളിലും കാര്യങ്ങളിലും മനസ്സാക്ഷിയിലുമുള്ള സമാധാനം — അത് എന്നെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.
അതേക്കുറിച്ചു ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, എന്റെ ഭാര്യയോ മക്കളോ ഒരുനാൾ ബുദ്ധിമുട്ടേണ്ടിവരുന്ന തരത്തിൽ ബിസിനസിലോ കുടുംബകാര്യങ്ങളിലോ തീർപ്പാകാത്ത ഒന്നും ബാക്കിവയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെന്ന് ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ചരമക്കുറിപ്പ് എഴുതുന്ന ഈ പരിശീലനം നിശ്ശബ്ദമായി എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു കണക്കെടുപ്പായി മാറി: പൂർത്തിയാക്കാത്ത വാഗ്ദാനങ്ങൾ, പരിഹരിക്കാത്ത പ്രശ്നങ്ങൾ, പറയാതെ പോയ വാക്കുകൾ. എങ്ങനെ ജീവിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ചിന്ത മാത്രമല്ല, നാം പോയശേഷം നാം സ്നേഹിക്കുന്നവർക്ക് അനാവശ്യ ഭാരങ്ങൾ ചുമക്കേണ്ടിവരാതിരിക്കാൻ ജീവിതം ചിട്ടയോടെ സൂക്ഷിക്കണമെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തലും കൂടിയായി അത്.
എന്റെ കാര്യത്തിൽ, എനിക്കൊരു സൂചകമുണ്ട്— വീട്ടിലെ ഓഫീസിലുള്ള എന്റെ (വലിയ) മേശ അലങ്കോലമാണോ ഒഴിഞ്ഞതാണോ എന്നതാണത്!
ഒരു കണ്ണാടി, സ്മാരകമല്ല
ബിസിനസിൽ, സംഖ്യകളും ചാർട്ടുകളും കൊണ്ട് വിജയം അളക്കാനാണ് നാം പരിശീലിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.
എന്നാൽ ഈ അസൈൻമെന്റിന് അളവുകോലുകളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല — സത്യം മാത്രം.
നേതൃത്വം എന്നത് നിങ്ങൾ കെട്ടിപ്പടുത്തതിന്റെ പേരിൽ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതല്ല; നിങ്ങൾ ആരെ ഉയർത്തി, ആർക്കു പ്രചോദനം നൽകി എന്നതാണെന്ന് അതു വെളിപ്പെടുത്തി.
ആ തിരിച്ചറിവ് നേതൃത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിനെ നിശ്ശബ്ദമായി മാറ്റിമറിച്ചു. യഥാർത്ഥ നേതൃത്വം ആരംഭിക്കുന്നത് അഹംഭാവം അവസാനിക്കുന്നിടത്താണ് — വിനയവും അർത്ഥവും സംഗമിക്കുന്നിടത്ത്.
അതിരിൽ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങൾ
ആ ഒരൊറ്റ അസൈൻമെന്റ് ഒരു പാഠപുസ്തകത്തിനും നൽകാനാകാത്ത പാഠങ്ങൾ എന്നെ പഠിപ്പിച്ചു:
1. മരണബോധമാണ് പരമമായ പ്രചോദനം. സമയം പരിമിതമാണെന്നു തോന്നുമ്പോൾ, ശ്രദ്ധ കൂടുതൽ മൂർച്ചയുള്ളതാകുന്നു.
2. വിജയവും അർത്ഥപൂർണ്ണതയും ഒന്നല്ല. വിജയം റിപ്പോർട്ടുകൾ നിറയ്ക്കുന്നു; അർത്ഥപൂർണ്ണത ഹൃദയങ്ങൾ നിറയ്ക്കുന്നു.
3. പൈതൃകം എന്നത് നിങ്ങൾ ആളുകൾക്കായി ബാക്കിവയ്ക്കുന്നതല്ല — അവരിൽ ബാക്കിവയ്ക്കുന്നതാണ്.
ആ ദിവസം മുതൽ, ഒരു പദ്ധതി ആസൂത്രണം ചെയ്യുമ്പോഴോ, ഒരു യുവനേതാവിനു മാർഗ്ഗദർശനം നൽകുമ്പോഴോ, ഒരു സിട്രസ് മരം നടുമ്പോഴോ, ഞാൻ ഒരു നിമിഷം നിന്ന് ചോദിക്കും: ഇത് എന്റെ ചരമക്കുറിപ്പിൽ ഒരു വരിക്കെങ്കിലും യോഗ്യമാകുമോ?
നിശ്ശബ്ദമായ സമ്മാനം
ചരമക്കുറിപ്പ് എഴുതിയത് എന്നെ ഉത്കണ്ഠാകുലനാക്കിയില്ല; അതെന്നെ കൃതജ്ഞതയുള്ളവനാക്കി.
വേഗം കുറയ്ക്കാനും, മറ്റുള്ളവരിലേക്കു കൈനീട്ടാനും, വൈകിപ്പോകുന്നതിനു മുമ്പ് നന്ദി പറയാനും അതെന്നെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. നേതൃത്വം പോലെ ജീവിതവും ലോലമാണെന്നും — വിനയമാണ് അതിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ ജ്ഞാനമെന്നും അതെന്നെ പഠിപ്പിച്ചു.
ആ എഴുത്ത് ഞാൻ ഞങ്ങളുടെ കോച്ചിന് അയച്ചുകൊടുത്തപ്പോൾ, അതൊരു അസൈൻമെന്റിന്റെ അവസാനമായി തോന്നിയില്ല.
ഒരു വാഗ്ദാനത്തിന്റെ തുടക്കമായാണ് തോന്നിയത് — ബോധപൂർവം ജീവിക്കാനും, സഹാനുഭൂതിയോടെ നയിക്കാനും, ഞാൻ എന്തു നേടുന്നു എന്നതുകൊണ്ടല്ല, എന്തു സംഭാവന ചെയ്യുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മൂല്യം അളക്കാനുമുള്ള വാഗ്ദാനം.
ഉപസംഹാരം
രണ്ടു വർഷം കഴിഞ്ഞു; ആ പതിനെട്ടു മാസത്തെ പരിശീലന പരിപാടി ഇന്നും എന്റെ തൊഴിൽജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും അർത്ഥപൂർണ്ണമായ അനുഭവങ്ങളിലൊന്നായി നിലനിൽക്കുന്നു. സിഒഒ ആയ എന്റെ മകനും, ഞങ്ങളുടെ സിഎഫ്ഒ ആയ ശ്രീ. ജോണും, ഞാനും തന്ത്രവും ആശയവിനിമയവും സാമ്പത്തിക അച്ചടക്കവും പഠിച്ചു — എന്നാൽ ആത്മപരിശോധനയുടെ ആ ഒരൊറ്റ പരിശീലനത്തിന്റെ ആഴത്തോടു താരതമ്യം ചെയ്യാൻ മറ്റൊന്നുമില്ല.
മറ്റുള്ളവരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, ഒരാൾ സ്വയം മനസ്സിലാക്കണമെന്ന് അതെന്നെ പഠിപ്പിച്ചു.
ഒരു സംരംഭം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, ഒരാൾ അർത്ഥം കെട്ടിപ്പടുക്കണം.
“നിങ്ങളുടെ ചരമക്കുറിപ്പ് എഴുതാൻ അന്ത്യം വരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതില്ല. ഇപ്പോൾത്തന്നെ എഴുതൂ — എന്നിട്ട് അതു ജീവിച്ചു മുന്നേറൂ.”
കാരണം, ഏറ്റവും ശക്തമായ ചരമക്കുറിപ്പുകൾ ജീവിതം അവസാനിച്ച ശേഷമല്ല എഴുതപ്പെടുന്നത്.
ജീവിതം ചുരുളഴിയുമ്പോൾ തന്നെയാണ് അവ എഴുതപ്പെടുന്നത് — ഓരോ ദയാപ്രവൃത്തിയിലൂടെയും, സത്യസന്ധതയുടെ ഓരോ തീരുമാനത്തിലൂടെയും, ലക്ഷ്യബോധത്തോടെ ജീവിക്കുന്ന ഓരോ ദിവസത്തിലൂടെയും.
“നാളെ മരിക്കാൻ പോകുന്നവനെപ്പോലെ ജീവിക്കുക. എന്നെന്നും ജീവിക്കാൻ പോകുന്നവനെപ്പോലെ പഠിക്കുക.”
— മഹാത്മാ ഗാന്ധി