ഒരു പകുതി ചപ്പാത്തിയുടെ ഓർമ്മ — ബോംബെയിൽനിന്ന് പൂനെയിലേക്ക്

ഉൾക്കാഴ്ച നമ്പർ 25

ലേഖകൻ: മാണി സ്കറിയ, പിഎച്ച്.ഡി.
പ്രൊഫസർ എമെരിറ്റസ്, ടെക്സസ് എ&എം–കിംഗ്സ്‌വിൽ

“വിശപ്പില്ലാത്തതിന് നിന്റെ ഭക്ഷണത്തെ പഴിക്കരുത്.” — രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ

ഇന്ത്യയുടെ പ്രാചീന പരന്ന റൊട്ടിയെക്കുറിച്ച് ഒരു വ്യക്തിപരമായ ചിന്ത

ഇന്നലെ, ഞാനും ഭാര്യയും ബോംബെയിലെ താജ് ഹോട്ടലിൽ ഉച്ചഭക്ഷണം കഴിച്ചു — പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുമ്പ് സ്വപ്നങ്ങളും ജിജ്ഞാസയും നിറഞ്ഞ ഒരു യുവശാസ്ത്രജ്ഞനായി ഞാൻ ആദ്യമായി എത്തിയ നഗരം. ഈ മണ്ണിലേക്കുള്ള ഓരോ മടങ്ങിവരവും ഏറ്റവും ലളിതമായ നിമിഷങ്ങളിലൂടെ എന്നെ വിനീതനാക്കുന്നു.

ഷാമിയാന റെസ്റ്റോറന്റിലെ പരിചാരകൻ ശാന്തമായ ചാരുതയോടെ അടുത്തെത്തി, ഒരൊറ്റ ചപ്പാത്തിയുമായി — ചൂടുള്ള, മൃദുവായ, റൊട്ടിയുടെ അതേ നിറമുള്ള കട്ടിയുള്ള ഒരു തുണിയിൽ പൊതിഞ്ഞത്. പുതുതായി ചുട്ടെടുത്ത ഗോതമ്പിന്റെ സുഗന്ധം അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിറഞ്ഞു, ഒരു ചെറുനിമിഷത്തേക്ക് സമയം നിശ്ചലമായതുപോലെ തോന്നി. ആ എളിയ ചപ്പാത്തി എന്നെ 2014-ൽ പൂനെയിലെ ഒരു ഉച്ചഭക്ഷണത്തിലേക്ക് തിരികെക്കൊണ്ടുപോയി — അവിടെയാണ് ഒരു ഓർമ്മ നിശ്ശബ്ദമായി എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ചുട്ടെടുക്കപ്പെട്ടത്.

ഒരു ദശാബ്ദം മുമ്പ്, സുസ്ഥിര കൃഷിക്ക് ഇന്ത്യയുടെ മഹത്തായ സംഭാവനകളിലൊന്നായ ജെയിൻ ഇറിഗേഷന്റെ ആസ്ഥാനമായ ജൽഗാവിലേക്ക് ഞാൻ യാത്ര ചെയ്തു. ആ സന്ദർശനത്തിനിടെ, ഒരു അസാധാരണ ശാസ്ത്രജ്ഞനെ — ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ സൂപ്പർകമ്പ്യൂട്ടർ പദ്ധതിക്ക് നേതൃത്വം നൽകാൻ പ്രധാനമന്ത്രി രാജീവ് ഗാന്ധി നിയോഗിച്ച ദീർഘദർശിയായ ഡോ. വിജയ് ഭട്കറെ — കണ്ട് അഭിവാദ്യം ചെയ്യാൻ ഞാൻ പൂനെയിൽ ഇറങ്ങി. എന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരൻ അവിനാശ് വഴിയാണ് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ പരിചയപ്പെട്ടത്. ഡോ. ഭട്കറിന് എതിരെ ഇരുന്നപ്പോൾ, അഗാധമായ ഒരു ഭാഗ്യബോധം എനിക്കനുഭവപ്പെട്ടു. സാങ്കേതികവിദ്യയും തത്ത്വചിന്തയും രൂപപ്പെടുത്തിയ പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ ജ്ഞാനം അദ്ദേഹം പറഞ്ഞ ഓരോ വാക്യത്തിലുമുണ്ടായിരുന്നു — PARAM സൂപ്പർകമ്പ്യൂട്ടിംഗിന്റെ ശിൽപി, പത്മഭൂഷൺ ജേതാവ്, ഐഐടി-ഡൽഹിയുടെ ചെയർമാൻ, അങ്ങനെ പലതും.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാചകക്കാരൻ ചപ്പാത്തികൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ — ഓരോന്നായി — ഓരോന്നും തുണിയിൽ പൊതിഞ്ഞ് ആദരവോടെയാണ് വിളമ്പിയത്. ഡോ. ഭട്കർ അത് രണ്ടായി മുറിച്ച്, ശാന്തമായ ഒരു പുഞ്ചിരിയോടെ ഒരു കഷണം എനിക്കു നൽകി, മറുപകുതി തനിക്കായി വച്ചു. ആ പ്രവൃത്തി ബോധപൂർവമായിരുന്നു, ഏതാണ്ട് ഒരു ചടങ്ങുപോലെ — വിനയത്തെയും സമത്വത്തെയും കൃതജ്ഞതയെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു നിശ്ശബ്ദ സംഭാഷണം – അവിടെ ഉച്ചനീചത്വമുണ്ടായിരുന്നില്ല.

മേശപ്പുറത്തെ പച്ചക്കറി വിഭവങ്ങൾ ലളിതമെങ്കിലും ശുദ്ധവും മനംമയക്കുന്നതുമായിരുന്നു. പാചകക്കാരൻ ഞങ്ങളുടെ താളം ശ്രദ്ധിച്ചു — സംഭാഷണത്തിന്റെ ഉയർച്ചതാഴ്ചകൾ, ഉൾക്കാഴ്ചകൾക്കിടയിലെ മൗനങ്ങൾ — അടുത്ത ചപ്പാത്തി എപ്പോൾ കൊണ്ടുവരണമെന്ന് കൃത്യമായി അയാൾക്ക് അറിയാമെന്നു തോന്നി. അത് വെറുമൊരു ഉച്ചഭക്ഷണമായിരുന്നില്ല; ആദരവിന്റെ ഒരു നൃത്തസംവിധാനമായിരുന്നു. ഓർമ്മയിൽ നിൽക്കുന്ന ഒട്ടേറെ തീന്മേശകളിൽ ഞാൻ ഇരുന്നിട്ടുണ്ട്, എന്നാൽ അന്നത്തെ ഭക്ഷണം പവിത്രമായി തോന്നി.

“എന്തുകൊണ്ടാണ് ഒരു സമയം പകുതി ചപ്പാത്തി?” എന്ന് ചോദിക്കാൻ എനിക്ക് തോന്നി. എങ്കിലും ആ നിമിഷത്തിന്റെ പ്രശാന്തത ഭംഗിക്കാൻ എനിക്കായില്ല. ഞാൻ അതിന്റെ അർത്ഥം ഉൾക്കൊണ്ടു — മൗനം, ചാരുത, ഓരോ ചലനത്തിനും പിന്നിലെ സന്ദേശം.

ഉച്ചഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഡോ. ഭട്കർ എന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു. ഞാൻ ജെയിൻ ഇറിഗേഷൻ സന്ദർശിക്കുമെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഉടൻതന്നെ ഐതിഹാസിക സ്ഥാപകനായ ശ്രീ. ഭവർലാൽ ജെയിനിനെ വിളിച്ചു. ഞാൻ മുട്ടുകപോലും ചെയ്യാത്ത ഒരു വാതിൽ ആ ഫോൺവിളി തുറന്നു — ഇന്ത്യയുടെ ജലസേചന ഭൂപടം മാറ്റിമറിക്കുകയും അതിർത്തികൾക്കപ്പുറം ജീവിതങ്ങളെ സ്പർശിക്കുകയും ചെയ്ത മനുഷ്യനുമായി ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച. യഥാർത്ഥത്തിൽ, ഭവർലാൽജിയുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച പരിപാടിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, എന്നാൽ അദ്ദേഹവുമായി 30 മിനിറ്റ് സ്വകാര്യ സംഭാഷണത്തിന് എനിക്ക് ഭാഗ്യം ലഭിച്ചു. തുള്ളിനന (drip irrigation) യെക്കുറിച്ചല്ല, മറിച്ച് തന്റെ ജീവനക്കാർ ജോലിസ്ഥലത്ത് പാൽ കുടിക്കണമെന്ന് താൻ എങ്ങനെ നിർബന്ധിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചാണ് അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചത്!

അന്ന് ഉച്ചകഴിഞ്ഞ്, ആഴത്തിൽ സ്പർശിക്കപ്പെട്ട മനസ്സുമായാണ് ഞാൻ പൂനെ വിട്ടത് — പ്രൗഢിയാലല്ല, ഒരു പകുതി ചപ്പാത്തിയുടെ നിശ്ശബ്ദ ശക്തിയാൽ.

ചപ്പാത്തിയുടെ സാംസ്കാരിക ഉൾക്കാഴ്ച

വർഷങ്ങളോളം, എന്തുകൊണ്ട് പകുതി ചപ്പാത്തി? എന്ന ചോദ്യം ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ മണ്ണിലെ ഒരു വിത്തുപോലെ എന്നിൽ തങ്ങിനിന്നു. താജ് ഹോട്ടലിലെ പരിചാരകൻ ഞങ്ങളുടെ മുന്നിൽ ഒരൊറ്റ ചപ്പാത്തി വച്ചപ്പോൾ ഇന്ന് അത് വീണ്ടും മുളപൊട്ടി. ആ ചേഷ്ട അളവിനെക്കുറിച്ചോ മിതവ്യയത്തെക്കുറിച്ചോ ആയിരുന്നില്ലെന്ന് ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതൊരു ഭാഷയായിരുന്നു — സമത്വത്തിന്റെയും ശ്രദ്ധാപൂർണ്ണതയുടെയും ബന്ധത്തിന്റെയും നിശ്ശബ്ദമായ ഒരു ആവിഷ്കാരം.

ഇന്ത്യയിൽ, ഭക്ഷണം അപൂർവമായേ വെറും ഉപജീവനമാകുന്നുള്ളൂ; അതൊരു ആശയവിനിമയമാണ്. തുണിയിൽ പൊതിഞ്ഞ്, പാതിയും പാതിയുമായി പങ്കിടുന്ന ഒരു ചപ്പാത്തി സന്തുലനത്തിന്റെ സന്ദേശമായി മാറുന്നു: എനിക്കുള്ളത് ഞാൻ പങ്കിടുന്നു; ഈ മേശയിൽ നാം തുല്യരാണ്. തുണി റൊട്ടിയെ ചൂടോടെ സൂക്ഷിക്കുന്നു, എന്നാൽ അത് കരുതലിന്റെ പ്രതീകം കൂടിയാണ് — തിടുക്കത്തിൽനിന്നുള്ള സംരക്ഷണം, പോഷണത്തോടുള്ള ആദരം, ഒരുക്കുകയും വിളമ്പുകയും ചെയ്യുന്ന അദൃശ്യകരങ്ങളോടുള്ള കൃതജ്ഞത.

ആഡംബരപൂർണ്ണമായ ചുറ്റുപാടുകളിൽപ്പോലും, ഈ നിശ്ശബ്ദ പാരമ്പര്യം നിലനിൽക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷണരീതിയുടെ യഥാർത്ഥ സമ്പന്നത സമൃദ്ധിയിലല്ല, ആദരവിലാണെന്ന് അത് നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു — അതിഥിയോടും ധാന്യത്തോടും പങ്കിടലിനോടുമുള്ള ആദരവ്.

ഉത്ഭവത്തിലേക്കുള്ള ഒരു മടക്കയാത്ര

ആ ഒരു ചപ്പാത്തി — പൂനെയിലെ ഒരു വീട്ടിൽ പങ്കിട്ടതായാലും ബോംബെയിലെ ഒരു ഹോട്ടലിൽ വിളമ്പിയതായാലും — ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ഭക്ഷണ പാരമ്പര്യങ്ങളിലൊന്നുമായി നമ്മെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകൾ ചപ്പാത്തിയുടെ പൂർവികതയെ സിന്ധു നദീതട നാഗരികതയിലേക്ക് (ബിസിഇ 2600–1900) കണ്ടെത്തുന്നു; ആദ്യമായി കൃഷിചെയ്യപ്പെട്ട ധാന്യങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു അവിടെ ഗോതമ്പ്. പുരാതന അടുപ്പുകളിൽ കണ്ടെത്തിയ പരന്ന കല്ലുകളും പ്രാകൃതമായ കല്ലുകളും (griddles) വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്, ആദിമ കർഷകർ ഇന്നത്തെ ചപ്പാത്തിയുടെ നേർപൂർവികരായ, പുളിപ്പിക്കാത്ത ഗോതമ്പ് റൊട്ടികൾ അന്നേ ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നു എന്നാണ്.

ചപ്പാത്തി എന്ന വാക്ക് “പരത്തുക അല്ലെങ്കിൽ അടിക്കുക” എന്നർത്ഥമുള്ള ചപട് എന്ന വാക്കിൽനിന്നാണ് വരുന്നത് — ഇന്നും ഇന്ത്യൻ അടുക്കളകളിൽ മുഴങ്ങുന്ന താളാത്മകമായ കൈചലനങ്ങളുടെ പ്രതിധ്വനി. പഞ്ചാബിലെ വയലുകൾ മുതൽ മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരുടെ ദർബാറുകൾ വരെ, ചപ്പാത്തി ജനങ്ങളുടെ റൊട്ടിയായി നിലകൊണ്ടു — ലളിതവും പോഷകപ്രദവും ഒന്നിപ്പിക്കുന്നതും.

അങ്ങനെ, ഞാനും ഭാര്യയും താജിൽ ആ ഒരൊറ്റ ചപ്പാത്തി മുറിച്ചപ്പോൾ, ഞങ്ങൾ വെറുതെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയായിരുന്നില്ല — 4,000 വർഷം പഴക്കമുള്ള ഒരു തുടർച്ചയിൽ പങ്കാളികളാവുകയായിരുന്നു. സിന്ധു നദീതടത്തിലെ അടുപ്പുകൾ മുതൽ ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ തീന്മേശകൾ വരെ, ചപ്പാത്തി ഒരേ സന്ദേശം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്: പോഷണം പവിത്രമാണ്, പങ്കിടൽ ദൈവികമാണ്, ലാളിത്യത്തിന് നാഗരികതയുടെ ആഴംതന്നെ ഉൾക്കൊള്ളാനാകും.

“നാം ഒരു ചപ്പാത്തി മുറിക്കുമ്പോൾ, ഭക്ഷണം വിഭജിക്കുകയല്ല — കൃതജ്ഞതയെ ഗുണിക്കുകയാണ്.”

— ഡോ. മാണി സ്കറിയ

വിനയത്തിന്റെ സാർവത്രിക റൊട്ടി

സംസ്കാരങ്ങൾക്കും വിശ്വാസങ്ങൾക്കും അതീതമായി, ലളിതമായ പരന്ന റൊട്ടിക്ക് ഒരു പവിത്രസ്ഥാനമുണ്ട്. മുഴുഗോതമ്പും വെള്ളവുംകൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ ചപ്പാത്തി, യഹൂദരുടെ പെസഹായിലെ പുളിപ്പില്ലാത്ത അപ്പവുമായും അന്ത്യത്താഴത്തിൽ ക്രിസ്തു മുറിച്ച അപ്പവുമായും ആത്മാവ് പങ്കിടുന്നു. ഒന്നും പുളിമാവിനെയോ ആഡംബരത്തെയോ ആശ്രയിക്കുന്നില്ല; മനുഷ്യകരങ്ങളുടെ ഊഷ്മളതയിലൂടെയും ലാളിത്യത്തിന്റെ അഗ്നിയിലൂടെയും മാത്രമാണ് അവ ഉയരുന്നത്.

തിടുക്കത്തിൽനിന്നും വിനയത്തിൽനിന്നും കൃതജ്ഞതയിൽനിന്നും ജനിച്ച ഈ അപ്പങ്ങൾ, പോഷണം വിശുദ്ധമാകാൻ അലങ്കാരപൂർണ്ണമാകേണ്ടതില്ലെന്ന് നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ജെറുസലേമിൽ ദൈവത്തിന് സമർപ്പിച്ചതായാലും ഒരു ഇന്ത്യൻ അടുക്കളയിൽ പങ്കിട്ടതായാലും, ഓരോ വട്ടവും വിശ്വാസത്തിന്റെ ഒരു വൃത്തമായി മാറുന്നു — സ്നേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ പ്രവൃത്തിയിലൂടെ നാഗരികതകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു: ഒരാളുടെ അന്നന്നത്തെ അപ്പം പങ്കിടൽ.

അതിനാൽ അടുത്ത തവണ ആരെങ്കിലും നിങ്ങൾക്ക് പകുതി ചപ്പാത്തി നൽകുമ്പോൾ, കഴിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് ഒന്നു നിൽക്കൂ. നിങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്നത് പകുതി റൊട്ടിയല്ല — ഒരു മുഴുവൻ പാരമ്പര്യമായിരിക്കാം.